Kunst en cultuur in Uden bestaan bij gratie enthousiastelingenKunst en cultuur lijken vanzelfsprekende eenheden in de samenleving. Mensen ‘doen’ iets met een instrument, zetten een toneelgroepje op, boetseren wat of schilderen een wit vlak vol. Allemaal leuk en aardig, maar heeft het iets te maken met de ‘hardwerkende’ Nederlander? Iemand die voor dag en dauw het geld binnenbrengt en zorgt dat de economie draaiende wordt gehouden. Die hardwerkende mensen hebben geen tijd voor al dat creatieve gedoe en misschien vinden ze zelfs dat kunstenaars beter een ‘vak’ kunnen gaan leren en gewoon werken.

 
Door Loek Borrèl

 
In De Pul organiseerde het Debatcentrum ‘De Grens’ een Praatcafé over de huidige stand van zaken van kunst en cultuur in de gemeente en wilde ook nog eens ingaan op de wensen hoe het gesteld is met kunst en cultuur in de nieuwe fusiegemeente Uden-Landerd.

Cultuurinstituten sterk vertegenwoordigd in Uden

In de helaas matig bezochte bijeenkomst waren vijf prominente vertegenwoordigers uit de kunst- en cultuurwereld gevraagd hun licht te doen schijnen over de voorliggende vraagstelling. Jan Wouda, sinds medio 2017 directeur van Theater Markant, roemde de uitstekende culturele infrastructuur in de gemeente. Er zijn maar weinig gemeenten met ruim 40.000 inwoners die kunnen beschikken over een theater, een groot poppodium, een vestzaktheater, kunstgalerieën, muziekonderwijs, een kunst- en cultuurmarktplaats voor basisonderwijs en voorgezet onderwijs, enz. De gemeente is royaal als het gaat om subsidies, terwijl de verschillende cultuurorganisaties open staan voor initiatieven van bewoners: ‘Kom met ideeën en we kunnen samen tot nog meer innovatie en culturele verrijking komen’, lijkt Jan Wouda’s credo. Hij benadrukt dat het niet alleen moet gaan om subsidies ‘krijgen’, maar vooral ook, wat de gemeente noemt het ‘cultureel ondernemerschap’.

 

Subsidies voor versterking kunstklimaat

Terughoudender in zijn blik op de Udense kunst- en cultuurbeleving is architect en kunstenaar Anthony Litjes. Ook hij ziet dat de voorzieningen in Uden goed zijn, maar hij vindt tegelijkertijd dat het in Uden moeilijk is om kunst neer te zetten. De gemeente is niet proactief, kiest vaak voor het ‘makkelijke’ en heeft zelf geen weet wat het met de ‘eigen’ kunstenaars aan moet. Hij maakt niet of nauwelijks gebruik van kunstsubsidies, omdat de rompslomp eromheen hem meer hoofdbrekens kost dan het zelf maar te proberen. En juist de subsidies zijn geen ‘handje ophouden’, maar moeten dienen om het kunstklimaat in de gemeente te versterken.

 

Een moeizaam proces

Hij krijgt bijval van Sofie van den Krommenacker, theaterproducente. Sinds zij voor zichzelf is begonnen, heeft zij geen gedoe meer met de subsidieaanvragen. Maar het is voor haar wel zoveel mogelijk aanpakken om het hoofd boven water te houden. Ze heeft een aantal ‘vaste’ klanten, maar dat wil niet zeggen dat haar producties rijkelijk vloeien. Het is steeds onderhandelen met het theater of er wel voldoende middelen zijn om een productie van de grond te krijgen. Ze vindt de gemeente niet voldoende zichtbaar in het kunst- en cultuurdebat (daadwerkelijk niet: geen enkele politicus of gemeentelijke ambtenaar neemt de moeite om deze zondagmiddag vrij te maken om met het werkveld in gesprek te gaan), vraagt niet om subsidies, maar ondersteuning voor nieuwe initiatieven, mogelijkheden om talenten te begeleiden.

 

Gemeente verwijst (te) vaak door naar ‘grote’ instellingen

Iemand die veel met talenten werkt is Coen Grooten, rapper en cultureel ondernemer van ‘beroep’ (naast grafisch ontwerper). In zijn Muziekcentrum Uden komen uitvoerenden, docenten en zakelijk leiderschap bij elkaar. Zijn centrum begeleidt het aanstormende talent waar mogelijk en hij zoekt plekken waar zij hun kunsten vertonen. Wat hem heel erg stoort aan het huidige beleid is dat je als nieuwe cultuurorganisatie nauwelijks de kans krijgt om gebruik te maken van financiële ondersteuning van de gemeente. Deze verwijst graag door naar de ‘grote’ instellingen, waar het muziekcentrum dan ook veelal samenwerkingsverbanden mee heeft. Hij vindt het ook niet te pruimen dat de verschillende festivals in Uden erg ‘vijandig’ staan om Udens talent te programmeren, dan wel moet het veelal ‘gratis’ of voor heel weinig geld: ‘Het komt toch maar uit Uden’.

 

De noodzakelijkheid van kunst- & cultuuronderwijs

Janneke van Summeren van Kunst & Co is juist weer heel tevreden met het Udense aanbod en met name de aantrekkingskracht op de jongeren. Natuurlijk, haar organisatie heeft een spilfunctie op de markt van vraag- en aanbod tussen scholen en het kunst- en cultuurveld. Ze ziet dat jongeren, die in aanraking komen met muziek, dans, toneel, enz. zich ook voor deze disciplines willen inzetten. Ze vindt dat kunst- en cultuuronderwijs noodzakelijk is. Niet alleen omdat het ‘leuk’ zou zijn, maar het is de bewondering, de creativiteit, die jongeren uit hun comfort zone haalt en hun blik verruimt. Dat is belangrijk, zeker voor later.

 

De ambivalente houding van de gemeente

Kunst en cultuurbeleving in Uden is altijd iets geweest van enthousiastelingen. De Pul is hierdoor 50 jaar geleden ontstaan, maar ook Theater Markant is ooit bedacht omdat een theater mooie ‘cultuur’ naar deze gemeente kon brengen. En het huidige Kunst & Co. had nooit bestaan als niet een aantal zeer enthousiaste docenten van basis- en middelbaar onderwijs er niet stevig aantrokken. De gemeentelijke politiek heeft immer een ambivalente houding gehad ten aanzien van dit werkveld. Ergens zien ze de noodzaak ervan in, maar van een gestructureerd beleid is nu sprake. Er is sinds een aantal jaren geen vast aanspreekpunt op de gemeente.

 

Moet een gemeente ‘alles’ aanbieden?

Vanuit de zaal wordt geopperd dat kritiek op de gemeente van alle tijden is. Ook als het gaat om de ‘lage’ interesse van Udenaren als het om kunst en cultuur gaat. Mensen in Uden zijn hetzelfde als elders en ze kiezen doelbewust waar ze naartoe gaan en of zij ergens mee bezig willen zijn. Er is veel aanbod van kunst en cultuur. Je mag het niet allemaal ‘leuk’ of ‘interessant’ vinden, het staat je ook vrij om zelf aan de gang te gaan. En er zijn ook voldoende mensen en instellingen die willen samenwerken en meedoen. Laat echter de vanzelfsprekendheid varen, dat we ‘alles’ binnen onze gemeentegrenzen moeten hebben.

 

Devies fusiegemeente?

Voor de nieuwe fusiegemeente lijkt het devies om de bestaande infrastructuur te koesteren, maar ook te laten groeien. Geef meer kansen aan nieuwe initiatieven of zorg ervoor dat nieuwe initiatieven niet doodbloeden omdat er geen geld is of ondersteuning. Werk nog meer samen en koester als gemeente de talenten die je dorp meerwaarde schenken.

 

Cultureel ondernemerschap

Cultureel ondernemerschap is geen negatief begrip, maar let erop, niet iedere kunstenaar is tegelijkertijd een goede ondernemer. Janneke van Summeren geeft aan dat er in Uden ondersteuning bestaat voor de beginnende kunstenaar. Het moet alleen allemaal nog wat duidelijker worden gemaakt.

 

De jeugd heeft andere kanalen voor kunst & cultuur

Kunst en cultuur is niet meer alleen naar een museum gaan, een popzaal bezoeken of een theater meepikken. Dat je jongeren weinig ziet tussen het culturele uitgaanspubliek of dat er geen bandjescultuur meer heerst, heeft weinig te maken met de ongeïnteresseerde jeugd. Ze hebben andere kanalen om hun voorkeuren in de kunst en cultuur te laten blijken. Muzikanten die wij ‘ouderen’ niet kennen, zijn de idolen van morgen. Influencers zijn de culturele en kunstzinnige guru’s voor veel volgers. Zorg dat je als ‘ouder’ werkveld connecties legt met die nieuwe ‘kunstwereld’ en aanvaard dat wat jij misschien verschrikkelijk vind, heel veel jongeren kan aanspreken.

 

Een informatieve middag met (te) weinig bezoekers

Een zeer informatieve middag, waar vijf intelligente sprekers goed werden ondervraagd door Paula van Hout en Rob Vrolijk. Het is dan ook heel jammer dat zowel de politiek als ook de Udense mens zich niet heeft weten te mengen in het gesprek.

Lees ook: ‘Udens debatcentrum zoekt redactiekracht(en)!